Centralisme

Het begrip centralisme

Marcel Mooijman schreef ooit over centralistisch onderwijsbeleid in het onderwijs. Hij karakteriseert het als de voornemens, keuzes en acties, afkomstig van een hiërarchisch hoger besluitvormingsniveau dan docenten, om sturing te geven aan onderwijsmiddelen.

Centralisme is wel...

Centralistisch onderwijsbeleid is beleid dat:
1. afkomstig is van hiërarchisch hoger geplaatste personen of organisatie-eenheden dan de docent;
2. over didactiek van de lessen gaat, of over kaders waarin het onderwijs van de docent tot stand komt, onderwijsprocessen of organisatie;
3. zo gericht is op hoe onderwijs wordt gegeven ('het hoe');
Centralisme (met een knipoog naar communistische landen ook wel 'centraal geleid onderwijsbeleid' genoemd) bestaat uit de talloze documenten, afspraken, richtlijnen, analyses, voorschriften, aanwijzingen en regels die docenten krijgen voor de didactische werkvormen, onderwijsprocessen of onderwijsorganisatie, de manier waarop zij hun lessen inrichten. Of het nu nieuw/natuurlijk leren is, PGO, competentiegericht onderwijs, groeps- en projectwerk, procedures voor stagebegeleiding, zelfstandig leren, samenwerkend leren, inrichting en samenstelling van teams, vergadercircuits, etc. Centralisme richt zich zo op onderwijsmiddelen. Centralisme is een poging, om deze veelgebruikte term in onderwijsland te citeren, docenten op genoemde punten 'aan te sturen'. Bovendien komen de beslissingen tot stand bij leidinggevenden, in managementteams, door coördinatoren, in teamoverleg, met mededocenten, in lerarenteams, door het ministerie, door onderwijskoepels.

Centralisme is niet...

Centralistisch onderwijsbeleid is geen beleid dat:
1. door individuele docenten, voor hun eigen, particuliere didactiek, is bedacht;
2. over de inhoud, de doelen en de leerstof gaat;
3. zo betrekking heeft op wat docenten in het onderwijs aan de orde stellen ('het wat' of 'het waarom').
Centralisme bevat nadrukkelijk geen inhoudelijke aanwijzingen voor bijvoorbeeld leerdoelen, examenprogramma's of de inhoud van een les of college.

Zo staat centraal tegenover decentraal onderwijsbeleid: de didactische beslissingen die individuele leraar in zijn particuliere werkzaamheden, de les, het college, neemt. Centralisme is 'middelenbeleid' en geen 'doelbeleid'. Niet de autonome docent, maar hoger geplaaste instanties als het team, de leiding, de overheid, bepalen de (didactische) voorwaarden voor onderwijs.

Deze site

We proberen met deze site allereerst docenten een steuntje in de rug te geven. We brengen onder woorden wat zij reeds aanvoelen, geven hen een instrument waarmee zij hun eigen praktijk kunnen begrijpen. Maar deze site is zeker ook bedoeld voor beleidsmakers, managers, leidinggevenden, ambtenaren en onderwijsorganisaties. Ook daar komen veel mensen voor die de kwesties hierboven als een probleem zien, maar tegelijkertijd niet goed weten wat er aan de hand is. Toepassing van het begrip centralisme kan dat verhelderen. We geven ook alternatieve beleidsvormen en kunnen zo helpen een andere sturing van onderwijs te bewerkstelligen.